Ancash, Piruw · Pachamama Wiñay Kawsay

Huascarán Nasyunal Pak

Cordillera Blanca · Ancash, Piruw

RikuyQaylla watukuna kitikuna
4.7
★ ★ ★ ★ ★
5,511 niykuna · Google niykuna
Qaylla watukuna kitikunaQullqiPunchawYachayChaykamuyÑankunata riqsiy

Qhaway

Rikuy

Pachamama Wiñay Kawsay: UNESCO 1985
Aswan hanaq: Huascarán 6,768m
Rit'i urqukuna: 27 urqu 6,000m hanaq
Ecosistemakuna: Rit'i urqukunamanta bosques nubladoskama
Rikch'aq uywakuna: ukuku, Cóndor, Puya raimondii

Huascarán Nasyunal Pak nisqa Piruw Ancash suyupi tiyan. Kayqa UNESCO Pachamama wiñay kawsay, Cordillera Blanca nisqa, tikanpura aswan hanaq urqukuna. Pakpi 27 rit'i urqukuna 6,000 mitru hanaq, Huascarán nisqa Piruw aswan hanaq (6,768 mitru).

Pakqa 3,400 kilometru iskaypatachá, achka ecosistema: rit'i urqukunamanta bosques nubladoskama. Achka rikch'aq uywakuna, pachamama, Puya raimondii (Titanca nisqa). Kaypi Quechua runakuna kawsanku, ñawpa willaykunawan.

Ñawpa

1975

Huascarán Nasyunal Pak kamarisqa, Cordillera Blanca amachaypaq.

1985

UNESCO Pachamama Wiñay Kawsay, tikanpura aswan rikuriq.

Pachamama amachay

Pak kamachiqkuna runakunawan, oso de anteojos, cóndor amachanku.

Allin puriy

Pachamamata amachaspa, runakunata purichin, ñawpa willayta yachachin.

Amahana

Huascarán Nasyunal Pakqa SERNANP kamachin. Pakqa Quechua runakunawan kuska, kay Pachamama wiñay kawsayta amachanku. Ama basurata ukyaman churaykuychu, ama sach'akunata kuchuykuchu, ama uywakunata waqlliykuchu.

Huascarán Nasyunal Pak Qhaway

Kamachiqpa allin willakuynin

340,000 ha
Tiyay (UNESCO)
6,768 m
Aswan hanaq — Huascarán
712
Rit’i
434
Quchakuna
901
Sach'a rikch'aq
201
P'isqu rikch'aq
25
Uywa rikch'aq
1985
UNESCO Pachamama Wiñay
Mayu–Uku
Allin p'unchaw puriy
UNESCO & SERNANP (visitAANP) · 2026 watapa chunka killanpi qhawasqa

Ñawpa

Huascarán Nasyunal Pakpa ñawpan 1975 watakama, Piruw mamallacta Cordillera Blanca allin kawsayta rikuspami pakta kamarqan. Kaypi achka ñawpa willaypas tiyan.

Pak kamarisqa

1975 watapi, Huascarán Nasyunal Pak kamarisqa, 3,400 kilometru iskaypatachá. Rit'i urqukuna, quchakuna, mayukuna, achka rikch'aq uywakuna amachanapaq.

1970 Ancash quake y Yungay avalanche

1970 watapi mayu killapi, 7.9 quake-wan Huascarán rit'in tiyananmanta rit'i, yaku, rumikunata 300 km/h utaq-wan urmanarqan. Yungay llaqtata pakarqan, 10,000-manta aswan wañusqakuna. Kayqa achka willay, yachaypaq allin. Kayqa Pachamama mana hark'akuqta rikuchin.

Pachamama Wiñay Kawsay

1985 watapi, UNESCO Pachamama Wiñay Kawsay. Piruw, tikanpura aswan rikuriq. Runakunapaq, pachamamapaq allin.

Pachamama

Rit'i urqukuna

Huascarán Nasyunal Pakqa 27 rit'i urqukunawan, 6,000 mitru hanaq. Huascarán 6,768 mitru, Piruw aswan hanaq. 712 rit'i (glaciares) — tikanpura aswan achka tropical rit'i. Kay rit'ikunaqa mayukunapa yaku maskan. Unquyninwan, rit'ikuna puchukachkan. Pak runakuna maskan, amachan rit'ikunata. 434 quchakuna (cochas): Llanganuco, Parón. Rit'i pichqamanta yaku, turquesa llimp'i.

Achka rikch'aq uywakuna

Pak 2,000 mitrumanta 6,768 mitrukama. Achka ecosistema, achka rikch'aq uywakuna: • Sach'akuna: 901 rikch'aq, Puya raimondii (80-100 wata huk kuti wayt'an). • P'isqukuna: 201 rikch'aq, Cóndor. • Uywakuna: ukuku (Sudamérica hukllawan), puma, vicuña, alpaca. • Sach'akuna: Puna, bofedales, bosques nublados.

Rit'i puchukay: Unquy p'itiy nisqa testigos

Cordillera Blanca tikanpura aswan achka rit'i. 50 watapi 30% puchukarqan. Pastoruri rit'i 'Unquy p'itiy ruta' nisqapi kachkan. Kaypi hamuychik mana atipaypaq, aswan unquy p'itiyta rikuy. Pachamamata amachay. Kayqa allin yachay paq.

Pachamama amachay

Huascarán Nasyunal Pak ecosistemanta k'iri. Rit'i, quchakuna ama waqlliykuchu. Allin puriy: Ama ñankunata saqiykuchu, ama sach'akunata kuchuykuchu, ama uywakunata waqlliykuchu, ama basurata saqiykuychu. Ama basura plastika apamuychu. Pachamamata yupaychay.

Simi

Huascarán Nasyunal Pakqa manallachu pachamama amachan, Quechua simitapas waqaychan. Pak ukhupi, Q'ero runakuna kawsanku, ñawpa simita, willaykunata waqaykuspa. Achka sumaq willaykunatas pasan.

Quechua runakuna

Quechua runakuna pak ukhupi, manaraq yachayninkuta waqaykuspa. Apukunata (urqukuna), Pachamamata (tikan), Intitawan (inti) yupaychan. Huascarán Apu, chayrayku santo. Runakunaqa uywakunata uywan: vicuña, alpaca. Kayqa allin, pachamama waqaychan.

Willay: Huascarán y Huandoypa P'askakuna

Andes willayninpi, Huascarán nisqa allin runa karqan, Huandoy nisqa Inka qapaq wawan. Anchatan munakusqaku, ichaqa qapaq mana atinquanchu. Chayraykum, phawkakunata hurqukusqa tukuykusqaku, mana musukunata tariyta atinankuchu. Llanganuco quchakuna, huknin turquesa llimp'iyuq, huknin anqara llimp'iyuq, paykunapak p'askankuna unuwannan qichwayasqaku. Kay sumaq willayqa Cordillera Blancata aswan allin yachachin.

Watakuna

Quechua runakuna achka watakunata waqaychan: Qoyllur Rit'i, Pachamama, Chaccu. Kaykunapi, runakuna tusun, t'inkakunata ruwan. Puriquqkuna chayrikuskun, costumbrekunata rikunku. Ama hina kachun, Ama ñankunata saqiykuchu.

Ruwaykuna

  • Chaki puriy: Santa Cruz, Laguna 69
  • Urquman wichay: Huascarán
  • P'isqukunata rikuy: Cóndor
  • Rikuy: Rit'i urqukuna, quchakuna
  • Quechua simita yachay
  • Pachamama yachay

Puriy

Punchaw
SERNANP: 08:30–15:00, killachawmanta ch’askachawkama Sapa punkupa pacha tikrakunman
⚠️ SERNANP kamachin. Sapa punku tiyan. +51 43 422 086.
Qullqi
Hawa suyumanta hamuqkuna (p'unchawkama): • 1 punchaw: S/30 (yaqa $8–9 USD) • 2–3 punchaw: yaqa S/60 • 4–30 punchaw: yaqa S/150 Piruw kuraq runakuna, huk punchaw: S/12 Llaqta kuraq runakuna, huk punchaw: S/5 Achka ñankunapi sapa qullqi: Laguna 69, Pico Mateo. SERNANP kamachin, tikrayta atin. Wakin ñankunapi SERNANP saqisqan purichiqwan puriy.
⚠️ 2026 watapa chunka hukniyuq killanpi qhawasqa · SERNANP (visitAANP). Allqukunata ama apamuychu. Wakin ñankunapi pusay munakun. +51 43 422 086.
Unay
1 – 7 p'unchaw
Chaki puriy: 3-7 p'unchaw

Uywakunata rikuy

Cóndor (3.2 mitru iskay patakuna), ukuku, wikuña, Puya raimondii. Achka rikch'aq.

Apamuy
  • Ch'irita (rit'i patsallapi)
  • Intita amachakuy
  • Ukyata apamuy
  • Purina tawna
  • Puñuna (achka p'unchaw chaki puriy)

Ñankunata riqsiy

1. Sapa p'unchaw: Llanganuco 2. Laguna 69 (1 p'unchaw) 3. Santa Cruz (4-5 p'unchaw) 4. Pastoruri Rit'i (Unquy p'itiy) 5. Urquman wichay: Huascarán Ama hina kachun, guía apamuy.

Chaykamuy

✈️

Lima nisqamanta

Lima nisqapi 450 km karu, 8-10 ura. Tukuyn puriquqkuna huq Huaraz-man chayan tiyan — Cordillera Blanca-man purinapaq qallariy llaqta.

Ómnibus (Pisi qullqi)
$20 - $40⏱️ 8-10 ura
Lima nisqapi ómnibus apamuy
Huaraz man chayamuy (Ancash suyu uma llaqta)
Huaraz-pi purina llamk’anakunata mañakuy, hanaq pachaman yachakuy
Huaraz-manta Yungay-man 1.5 ura
Auto (Allin)
$150 - $250⏱️ 8-10 ura
Karruta mañakuy
Huaraz man chayamuy
Huaraz-pi huk utaq iskay punchaw qipay hanaq pachaman yachanapaq
🚗

Huaraz nisqamanta Yungay/Caraz-man

Huaraz nisqa Cordillera Blanca nispa aswan base camp. Tukuyn puriquqkuna huq hamun, purina llamk’anakunata mañakuy, hanaq pachaman yachakuy.

Huaraz nisqapi ómnibus Caraz-man (2 ura)
Google Maps nisqapi maskuy
Yungay nisqapi 30 uchu
Caraz nisqapi 1 ura
🚌

Kuti puriy

Kuti puriy allin, aswan hanaq. Huaraz-pi altura wañay.

Google Maps nisqapi maskuy
Kuti puriy
Huaraz (3,052m) huk utaq iskay punchaw qipay
Chaymanta pakpa punkukunaman

Qaylla watukuna kitikuna

Parón qucha

Carazpa inti lluqsimunanpi Parón qucha kachkan. Llimp’isqa yakupa iskaynin lawpin qaqa urqukuna kanku.

Churup qucha

Huarazpa inti lluqsimunanpi Churup qucha kachkan. Quchapa qipanpi Churup urqu sayan.

Llaca qucha

Llaca q’ichwapi rit’imanta paqarisqa qucha kachkan. Qaqakunata, rit’ipa saqisqan rumikunata rikunki.

Orconcocha qucha

Llanganuco q’ichwapa hanaqninpi Orconcocha qucha kachkan. Uraypi Chinancocha qucha huk kiti kan.

69 yupay qucha

69 yupay qucha hanaq urqukunapi kachkan. Ñan q’ichwata, wichaykunatapas pasan.

Chinancocha qucha

Chinancocha Llanganuco q’ichwapa urayninpi kachkan. Qaqakunapas hanaq sach’akunapas muyurichkan.

Purhuay qucha

Huari qayllanpi, Conchucos lawpi, Purhuay qucha kachkan. Qucha patapi lambras, qiwiña sach’akuna wiñan.

Rocotuyoc qucha

Marcará lawpi Rocotuyoc hanaq qucha kachkan. Quchata, rit’iyuq urqukunata qhaway.

Querococha qucha

Cátacmanta Chavínman riq hatun ñan qayllanpi Querococha qucha kachkan.

Willcacocha qucha

Huaraz qayllan Cordillera Negrapi Willcacocha qucha kachkan. Chaymanta Cordillera Blanca rikurin.

Pastoruri rit’i

Carpa lawpi Pastoruri rit’i kachkan. Rit’ipa patanta, rit’i kutisqan allpata ima rikunki.

Alpamayo rit’i urqu

Cordillera Blancapi Alpamayo rit’i urqu kachkan. Karumanta qhawayqa urquman wichaywan manam kikillanchu.

Arhuaycocha qucha

Santa Cruz chaki ñanpa huk q’ichwanpi Arhuaycocha qucha kachkan. Rit’ipa saqisqan allpata rikunki.

Jatuncocha qucha

Santa Cruz q’ichwapi Jatuncocha qucha kachkan. Hatun yaku suniyuq q’ichwapi mast’arin.

Taullicocha qucha

Santa Cruz chaki ñanpi, Punta Unión q’asa qayllanpi, Taullicocha qucha kachkan.

Shallap qucha

Huarazpa Jancu lawninpi Shallap qucha kachkan. Chakipi purispa q’ichwata riqsinki.

Librón qucha

Chacas lawpi Librón hanaq qucha kachkan. Chaki ñanta, karru ñantapas llaqtapi tapuy.

Conococha qucha

Cátac qayllanpi Conococha qucha, uqhu allpapas kachkan. Hatun ñanmanta qhawayta atinki.

Chavín de Huántar ñawpa kiti

Chavín ñawpa much’ay kitipi rumi pampakuna, allpa ukunpi ñankunapas kanku. Musiyu huk kitipim kachkan.

Chavín Nasyunal Musiyu

Musiyupi rumi ruwasqakunawan Chavín kawsayta yachanki. Ñawpa kitita huk kuti watukuy.

Willkawain ñawpa kiti

Huarazpa Independencia lawpi Willkawain rumi wasi kachkan. Wasi patakunata, rumi pirqata ima qhaway.

Chacas maki ruway llaqta

Chacas llaqtapi k’aspi maki ruway yachasqa. Hatun pampapa muyuriq wasikunata chakipi watukuy.

Huarazpa hatun pampan

Huarazpa chawpinpi runakunapa hatun pampan kachkan. Llaqtata chakipi riqsinaykipaq kaymanta qallariy.

Antacocha qucha

Recuay lawpi Antacocha hanaq qucha kachkan. Kay quchaman sapa chaki puriyta ruwanki.

Uruscocha qucha

Cordillera Blancapi Uruscocha hanaq qucha kachkan. Quchata, qipanpi rit’i urqukunata ima qhaway.

Huandoy rit’i urqu

Yungay qayllan Cordillera Blancapi Huandoy rit’i urqu kachkan. Kichasqa q’ichwa qhawana kitimanta qhaway.

Artesonraju rit’i urqu

Huaylas lawpi Artesonraju rit’i urqu kachkan. Sapa q’ichwamanta huk rikch’ay rikurin.

Taulliraju rit’i urqu

Santa Cruz lawpi Taulliraju rit’i urqu kachkan. Qucha, q’asa, urquta huk ñanmanta qhawayta atinki.

Patococha qucha

Cátacpa Carpa lawninpi Patococha qucha kachkan. Rit’i ñanwan kuska watukuyta atinki.

Allicocha qucha

Chacas lawpi Allicocha hanaq qucha kachkan. Quchata muyuriq urqukunatawan qhaway.

Tullparaju qucha

Huaraz lawpi Cordillera Blancapi Tullparaju qucha kachkan. Rit’ipa ruwasqan allpata qhaway.

Yungay yuyarina kiti

Kay yuyarina kitipi 1970 watapi Yungaypa sasachakuyninta, llaqtapa ñawpa kawsaynintapas yuyarinku.

Rataquenua qhawana

Rataquenuamanta Huaraz llaqtata qhawanki. Pacha sut’i kaptin Cordillera Blanca rikurin.

Señor de la Soledad much’ay wasi

Huarazpi Señor de la Soledad much’ay wasi kachkan. Pampata, wasi hawanta ima qhaway. Much’ay ñawpaqta kan.

Mama Ashu much’ay wasi

Chacas llaqtapi Mama Ashu much’ay wasi kachkan. Wasi hawa ruwasqakunapi ñawpa maki ruway rikurin.

Punta Olímpica urqu uku ñan

Carhuazta Chacaswan tinkichiq urqu uku ñan. Karrukuna chayta pasan.

Punta Unión q’asa

Santa Cruzwan Huaripampawan chawpinpi Punta Unión q’asa kachkan. Chaki puriqkuna q’asata pasan.

Pisco rit’i urqu

Yungaypa Llanganuco lawninpi Pisco rit’i urqu kachkan. Q’ichwamanta qhawayqa urqu pataman wichaywan manam kikillanchu.

Yachay

  • 01Yaykunapaq saqiyta mañakuy. Pusaqwan puriy.
  • 02Soroche ama kachun. Allinta puriy.
  • 03Ch'uspi mana kachun (bosques nublados)
  • 04Intita amachakuy (rit'i patsallapi inti achka)
  • 05Ch'irita apamuy (rit'i patsallapi chiri)
  • 06Basurata mana saqiykuychu
  • 07Ama uywakunata waqlliykuychu
  • 08Quechua runakunata yupaychay

Puriqkunapa nisqankuna

Andes nispaq niykuna: Google Maps

Astawan niykuna

Tapuykuna

Yachay

Maypipas

275M+J8Q, Yungay Piruw, Ancash

Google Maps nisqapi maytapas rikuy